To miejsce łatwo przeoczyć w trakcie podróży po południowo-wschodniej Polsce. Może dlatego, że leży na Słowacji? Żadne wytłumaczenie. Muzeum światowej sławy artysty, Andy Warhola, znajduje się tylko 12 kilometrów od przejścia granicznego i 20 km od popularnej polskiej Komańczy. Jak nic, trzeba zrobić szybki wypad do naszych południowych sąsiadów.

Prace Andy Warhol w Muzeum The Broad w Los Angeles. Fot. Travelerdeluxe Kim był Andy Warhol. Szybkie przypomnienie. To amerykański artysta, grafik i malarz, twórca nurtu zwanego pop-artem. Do jego najbardziej znanych dzieł należą sitodruki z podobiznami gwiazd takich jak Marilyn Monroe, Brigitte Bardot i Elvis Presley oraz zwykłych rzeczy codziennego użytku jak puszka zupy pomidorowej, coca-cola czy banan wykorzystany na okładce debiutanckiej płyty grupy The Velvet Underground. Andy Warhol zmienia nazwisko Dlaczego artysta wziął na cel właśnie takie przedmioty? Nieco wyjaśnia to jego wypowiedź dotycząca jednego z napojów. - Możesz oglądać telewizję i zobaczyć Coca-Colę i wiesz, że prezydent pije Colę, Liz Taylor pije Colę i pomyśl, że ty też możesz pić Colę - powiedział dziennikarzom. Warhol znany jest też ze słynnej sentencji dotyczącej chwilowej popularności, która dana będzie każdemu: "W przyszłości każdy będzie sławny przez 15 minut". To ewidentna zapowiedź naszych czasów i zalewu mediów społecznościowych czy programów typu "Big Brother". Andy Warhol urodził się jako Andrew Warhola w 1928 roku w Pittsburgu w Pensylwanii. Nazwisko zmienił, a konkretnie tylko je zmodyfikował, nieco przez przypadek. W latach 50., gdy już zaczynał tworzyć pierwsze szkice, jedna z gazet wykorzystała kilka z nich do ilustracji felietonu, lecz podpisała te rysunki błędnie jako Warhol. Ale Andy'emu się to spodobało i od tej pory zaczął używać właśnie tak zapisywanego nazwiska. Jego rodzicami byli biedni emigranci łemkowskiego pochodzenia ze wschodniej Europy. Julia i Andrej Warhola pochodzili z małej wsi Mikova na Słowacji. W latach 20. XX wieku wyjechali za chlebem do Stanów Zjednoczonych. Tam też obok Andy'ego urodzili się dwaj jego starsi bracia: Paul i John. Ten drugi odegra dość ważną rolę w powstaniu muzeum brata na Słowacji. Jak powstawało muzeum? Za początek idei upamiętnienia słynnego artysty w kraju naszych południowych sąsiadów, można uznać rok 1973, kiedy to Michal Bycko, późniejszy nauczyciel sztuki, poznaje na studiach wyższych historię Andy Warhola. Okazuje się, że ten amerykański geniusz ma słowackie korzenie. W trakcie pracy już jako belfer w Medzilaborcach Bycko ustala, że rodzice artysty mieszkali w oddalonej ledwie o 13 km wsi Mykova. Przez ciąg kontaktów mężczyzna dotarł do samego Johna Warholi, o którym już wspominaliśmy, i potwierdził wszystkie informacje dotyczącego pochodzenia rodziny. Sam Andy zmarł 22 lutego 1987 roku w wieku 58 lat. Ziarno jednak zostało zasiane. Jeszcze jesienią 1987 roku John Warhola przyjeżdża do Czechosłowacji, by spotkać się z krewnymi. Michal Bycek nie może przepuścić takiej okazji i osobiście spotyka się z Warholą. Panowie rozmawiają o jednym z dzieł Andy'ego, które próbowano odzyskać dla pewnej słowackiej galerii. John jako wiceszef The Andy Warhol Foundation for Visual Arts rzecz jasna zgadza się pomóc. Tak zaczyna kiełkować idea powstania muzeum jego brata, którą John, a potem też drugi z braci, Paul, będą wspierać, również materialnie. Dokładnie 28 grudnia 1989 roku statut Muzeum Sztuki Nowoczesnej Andy Warhola w Medzilaborcach został przyjęty, a samo otwarcie placówki nastąpiło półtorej roku później, 30 czerwca 1991 roku. Dziś wstępu do budynku strzeże słynna puszka zupy pomidorowej Campbella. W środku natomiast czeka nas prawdziwa pop-artowa uczta. Są tam dzieła artysty ze wszystkich etapów jego twórczości, jak "amerykańska śmierć", "sztuka ze sztuki" oraz portrety słynnych osobistości. Można też obejrzeć stroje Andy'ego oraz filmy z jego udziałem. Z ważnych dokumentów muzeum posiada oryginał aktu zrzeczenia się dziedziczenia majątku swoich rodziców, dokument potwierdzający pochodzenie artysty oraz kopię aktu jego zgonu. Rzecz jasna wszędzie natkniemy się na podobizny nie tylko samego Andy'ego, ale też jego rodziny. Ogółem zwiedzania jest tak dużo, że warto zarezerwować na to nawet 2 godziny. Warto wiedzieć: Bilet wstępu do muzeum kosztuje 6 euro, ulgowy 3 euro, bilet rodzinny 12 euro.

Mateusz Szewczyk

Obserwuj nas na Instagramie: KLIK -> traveler_deluxe

Jedziesz na narty na Słowację? Musisz uważać. Od 1 stycznia 2026 roku wprowadzono nowy przepis dotyczący bezpieczeństwa na stokach.

Obserwuj nas na Instagramie: KLIK -> traveler_deluxe

Wiek, do którego obowiązuje noszenie kasku narciarskiego, zostaje na Słowacji podwyższony. Celem jest ochrona zdrowia młodych narciarzy fot. travelerdeluxe

Chodzi o obowiązek zakładania kasku dla wszystkich, którzy nie ukończyli 18. roku życia.  

- Wiek, do którego obowiązuje noszenie kasku narciarskiego, zostaje podwyższony z dotychczasowych 15 do 18 lat. Celem jest ochrona zdrowia młodych narciarzy - czytamy w piśmie ministerstwa spraw wewnętrznych Słowacji. 

W związku z nowymi wytycznymi, właściciele stoków mają prawo nie dopuścić na jazdy osoby, która nie ma na sobie kasku. Za brak ochrony głowy grozi mandat w wysokości 331 euro, czyli ponad 1300 zł. Co ciekawe, od niedawna we Włoszech obowiązek zakładania kasku na stokach dotyczy wszystkich narciarzy i snowboardzistów, bez względu na wiek. W Polsce natomiast jest ograniczenie wiekowe do lat 16. Za brak kasku możemy zapłacić nawet 5 tys. zł mandatu. 

Mateusz Szewczyk 

Obserwuj nas na Instagramie: KLIK -> traveler_deluxe

Słowacja wydaje się dość niepozornym krajem. To jednak złudzenie. Daje bowiem szansę zakosztować wypoczynku na iście europejskim, wysokim poziomie. Ot, choćby w znajdującym się tuż za naszą granicą, największym w Środkowej Europie parku rozrywki wodnej – Tatralandia.

Park wodny Tatralandia fot. Travelerdeluxe

Park wodny Tatralandia fot. Travelerdeluxe

 

KONTAKT ZOO fot. Travelerdeluxe

KONTAKT ZOO fot. Travelerdeluxe

Hurricane Factory - sztuka latania

Hurricane Factory fot. Travelerdeluxe

Zwiedzanie Słowacji z pewnością jest nie lada przygodą. Pozostaje jednak pytanie: według jakiego klucza zabrać się do odkrywania kraju? Patentów jest bez liku – zabytki, skanseny, cuda przyrody... Słowację można też odkrywać szlakiem tajemniczych zamków lub miejsc mających długą, ciekawą historię, w których obecnie można wygodnie przenocować. Taką właśnie podróż odbyłam.

Vígľaš: w cieniu murów obronnych

Hotel Grand Vígľaš. fot. Dorota Olendzka

Kieżmark: na styku trzech parków narodowych

fot. Dorota Olendzka

Tatrzańska Łomnica: raj nie tylko dla narciarzy

Grand Hotel Praha w Tarzanskiej  Łomnicy fot  d. Olendzka

Żylina: randka przy fontannie

 

Starówka w tym mieście bez wątpienia należy do najładniejszych na Słowacji. Tutaj wszystkie drogi prowadzą na plac Mariacki, czyli rynek, wokół którego rozciągają się podcienia mieszczańskich kamienic. W jednym rogu rynku stoi ratusz, po przeciwnej stronie – kościół św. Pawła Apostoła i klasztor jezuitów z XVIII wieku. Środek placu wypełnia fontanna. Nie ma się co dziwić, że jest to najbardziej oblegane miejsce w mieście. Ale warto ruszyć nieco dalej.

 

Château Gbel’any fot  D. Olendzka

W oddalonym o kilka kilometrów Martinie koniecznie trzeba zatrzymać się na chwilę w skansenie (Muzeum Wsi Słowackiej). Na rozległym obszarze rozmieszczono prawie 150 chałup i budynków gospodarczych z różnych regionów Słowacji. Jest i dom z pracownią kłobuków (kapeluszy) wytwarzanych z wełny pasących się nieopodal owiec, i uroczy drewniany kościółek z tajemniczym, drewnianym ustrojstwem przy drzwiach. Okazuje się, że to „rabkacz”, czyli urządzenie, którym z upodobaniem kręcili młodzi chłopcy w celu wywołaniu hałasu. Równie tajemnicza jest stojąca obok piętrowa chata. Wyjaśniło się, że na parterze przechowywano kosze i owoce z okolicznych sadów, a na pięterku „urzędowali”, a raczej ucztowali miejscowi notable. Po wciągnięciu drabiny, po której wchodzili na górę, nikt już nie mógł zakłócić im spotkania.

Jeszcze jedną miejscową atrakcję warto wpisać na listę „zobacz koniecznie”. To znajdujący się na obrzeżach Żylina zamek w Budatinie. Z postawionej w XIII wieku budowli do dziś przetrwała czteropiętrowa wieża romańska. W gruntownie odbudowanym w XX wieku zamku utworzono Muzeum Poważa ze świetną ekspozycją dokumentującą druciarstwo – rzemiosło, które rozwinęło się w okolicy w XVIII wieku. Są tu meble „z epoki”, a także świetnie zachowane stroje noszone na wsi i w salonach.
Na nocleg w okolicy warto wybrać czterogwiazdkowy Château Gbel’any. Z pietyzmem i pomysłem połączono tu nieliczne zachowane zabytkowe elementy (np. belki sufitowe) z nowoczesnym, minimalistycznym designem. W restauracji zachwyca żywa, roślinna ściana (kwiaty posadzone są w rzędach, w specjalnych doniczkach). A kuchnia... dziwne, że jeszcze nie ma gwiazdek Michelin. Na wewnętrznym dziedzińcu w sezonie letnim organizowane są wieczory degustacyjne, przedstawienia teatralne, koncerty muzyki.

W nowszej części holu, gdzie umieszczono spa i strefę fitness, w ciekawy sposób wykorzystano stare drzewo, które trzeba było wyciąć z powodu choroby. Na wiszącym na ścianie plastrze pnia oznaczono daty pojawiania się kolejnych słojów. To czytelnie pokazuje upływ czasu i życie drzewa.

Nitra: z wizytą u biskupów

 

To jedno z najstarszych miast na Słowacji, pierwsza wzmianka o Nitrze pochodzi z 871 roku. Tu także powstał pierwszy kościół chrześcijański na Słowacji. Zamek nitrzański, którego historia sięga XI wieku, zajmuje całe wzgórze. Za mury obronne, na których widać fragmenty fortyfikacji romańskich, wchodzi się przez imponującą bramę z 1673 roku, zwaną bramą Pálffy’ego. Jest tu katedra św. Emmerama i sąsiadujący z nią pałac biskupi. W katedrze zachwyca barokowy wystrój, a szczególnie freski ścienne.

Schodząc w dół przez tzw. górne i dolne miasto dojdziemy do centrum Nitry. Warto tu zajrzeć do Muzeum Ponitrza, które mieści się w neoklasycystycznym gmachu z 1880 roku. Na ekspozycji archeologicznej ciekawe są znaleziska jeszcze z epoki kamiennej i średniowiecza, ale szczególnie atrakcyjnie jawi się część dla dzieci – bardzo pomysłowo pokazano w niej przyrodnicze skarby regionu.

W odległości 15 km na południe od Nitry leżą Mojmírovce. W okazałym pałacu, zbudowanym tutaj w 1721 roku przez szlachecki ród Hunyady, funkcjonuje komfortowy hotel. Dumą rodu Hunyady była duża hodowla koni ras arabskich, hiszpańskich i włoskich. Właśnie w tej posiadłości w 1814 roku odbyły się pierwsze na tych terenach wyścigi konne. Pałac służył także do polowań – widać to od razu po bogatej kolekcji poroży rozwieszonych na ścianach hotelu. Do dyspozycji gości jest świetnie wyposażona strefa sportowa, z boiskiem do koszykówki, a także basenem, którego rozmiar naprawdę robi wrażenie.

Belá: dla lubiących aktywne życie

 

Wieś Belá jest oddalona o 12 km od granicy słowacko-węgierskiej oraz o 80 km od Nitry. W dwie godziny można dojechać z hotelu na lotnisko w Wiedniu, a w 90 minut – na lotniska w Budapeszcie i Bratysławie. Skąd? Z mieszczącego się w barakowym pałacu hotelu Chateau Belá. W rankingu miejsc, mogących się pochwalić wyjątkową lokalizacją w otoczeniu zieleni, plasuje się w samej czołówce. Dlatego jest to idealne miejsce dla miłośników turystyki pieszej. Na amatorów trekkingu w okolicy czeka około 40 znakowanych świetnie utrzymanych tras. W Belá można również skorzystać z kortów tenisowych lub kąpieliska, czy wybrać się na spływ rzeczny. Na amatorów nieco mocniejszych wrażeń czekają trasy dla rowerzystów górskich (rowery można wypożyczyć na miejscu) lub instruktorzy paralotniarstwa. W sezonie zimowym większość atrakcji kierowana jest do entuzjastów sportów zimowych. Jest więc ośrodek Vratna i świetnie przygotowane trasy zjazdowe, obsługiwane przez ponad 10 wyciągów narciarskich.

Hotel Château Bela. fot. Dorota Olendzka

 

Nocleg w barokowym pałacu z widokiem na przepięknym ogrodem to przeżycie magiczne. Sam pałac odnowiono w 2007 roku. Z każdego zakątka hotelu wyziera przeszłość w postaci zabytkowych mebli, rzeźb, bibelotów. Także pokoje w Chateau Belá wyposażone są w meble z epoki. Wnętrza zdobią eleganckie tapety w paski, na podłodze jaśnieje parkiet, W przestronnej, ozdobionej marmurowymi akcesoriami łazience znajduje się marmurowa wanna.

Hotelowa restauracja Baldacci serwuje tradycyjne dania kuchni austro-węgierskiej – warzywa pochodzą z własnego ogrodu. Tawerna Vinoteca oferuje znakomite wina z hotelowej winnicy. W pałacowej piwnicy odbywają się degustacje win. W hotelu znajduje się też centrum odnowy biologicznej z sauną, łaźnią parową i salą fitness, a na dokładkę – prywatne kino i eleganckie pomieszczenie relaksacyjne z gabinetem masażu.

 

 

Wizyta studyjna oraz artykuł są działaniem projektu „Odkryj ukryte skarby pereł turystycznych i podróżniczych” współfinansowanego przez rządy Czech, Węgier, Polski i Słowacji. Misją funduszu jest promowanie idei zrównoważonej współpracy regionalnej w Europie Środkowej.

Do tej pory pogoda była mało łaskawa dla narciarzy chcących pojeździć w polskich górach lub u naszych południowych sąsiadów. Ale powoli, również dzięki sztucznemu naśnieżaniu otwierają się kolejne stoki.

Od 1980 roku, od początku listopada do 15 czerwca, wszystkie szlaki turystyczne położone w słowackich Tatrach, znajdujące się powyżej górnej granicy lasu i schronisk, są zamykane. Zakaz poruszana się po nich został wprowadzony ze względu na bezpieczeństwo turystów oraz ochronę przyrody. W tym okresie turyści nie mogą także korzystać z wysokogórskich przejść granicznych (właściwie punktów przekraczania granicy) pomiędzy Polską, a Słowacją. Polskie szlaki turystyczne w Tatrach łączą się ze słowackimi m.in. na Rysach, Kasprowym Wierchu, Wołowcu, Grzesiu, Rakoniu czy Bobrowieckiej Przełęczy.

Po stronie słowackiej od 01.11. do 15.06. w Tatrzańskim Parku Narodowym i Pienińskim Parku Narodowym do dyspozycji jest około 600 km szlaków górskich z całkowitej liczby 746 km. Inaczej jest po polskiej stronie. Tu szlaki otwarte są przez cały rok

Planując spacery po słowackich górach lepiej dodatkowo się ubezpieczyć, ponieważ gdy dojdzie do wypadku w górach, za akcję ratowniczą, także za użycie helikoptera, trzeba będzie zapłacić z własnej kieszeni. Słono kosztować może również zakaz wchodzenia na szlaki w Tatrach Wysokich. O zamknięciu szlaków informują specjalne tablice.

Grecja, Tunezja i Egipt w tym roku zawiodły wielu Polaków. Poszukując atrakcyjnych miejsc, zwrócili uwagę na atrakcje tuż za południowa granicą. Słowacja, bo o niej mowa, staje się coraz bardziej popularnym miejscem wypoczynku, szczególnie dla Polaków z południowej części kraju.

Od 1980 roku, od początku listopada do 15 czerwca, wszystkie szlaki turystyczne położone w słowackich Tatrach, znajdujące się powyżej górnej granicy lasu i schronisk, są zamykane. Zakaz poruszana się po nich został wprowadzony ze względu na bezpieczeństwo turystów oraz ochronę przyrody. W tym okresie turyści nie mogą także korzystać z wysokogórskich przejść granicznych pomiędzy Polską, a Słowacją. Polskie szlaki turystyczne w Tatrach łączą się ze słowackimi m.in. na Rysach, Kasprowym Wierchu, Wołowcu, Grzesiu, Rakoniu czy Bobrowieckiej Przełęczy.

Planując spacery po słowackich górach lepiej dodatkowo się ubezpieczyć, ponieważ gdy dojdzie do wypadku w górach, za akcję ratowniczą, także za użycie helikoptera, trzeba będzie zapłacić z własnej kieszeni.

Fot. Marta Legieć

Czytaj też

Może nad… słowackie morze?

Słowacja kusi Tatralandią